Baro Drom

Kadaja rromani versia e sajtosqi si ande verifikacia. Te arakhes jekh doš, ramosar amenqe. respect@barodrom.ro

Versiunea în limba romani este în curs de verificare.

Rromani kultura · Historia

Robia, persekucie thaj jekh drom savo inke naj agorisardo

O akanutnipen e rromane khetanipnasqo na šaj haćarel pes bi lesqe nakhlipnasqo. Paše panʒ šelberša robia, thaj pala kodo persekucie thaj diskriminacia, mukle hor semne, save nisavi strategia ramosardi sigo na šaj khosel.

Historikano kalo-parno foto jekhe rromane familiaqo

O drom e historiaqo, xarnes

I historia e Rromenqi anda Rumunia sas, maj but, ramosardi katar aver manuša pa lende. Tele zumavdam te phenas la loko, ande panʒ kotora, bi te garavas khanči anda kodo so sas pharo.

  1. Šelberša XIV–XIX

    I robia

    E Rroma si ramome ande lila ande Țara Românească katar o 1385. Paše panʒ šelberša trajisarde sar robura e voivodenqe, e manastirenqe thaj e bojarenqe. Jekh rromano čhavorro biandolas rob thaj merelas rob. Šaj sas bikindo, dino vaj ulavdo katar pesqi familia numa vaš pesqo origino thaj vaš o kolòro pesqe morkhaqo. Vi e Rroma bi gazdesqo sas, oficialno, robura e statosqe.

    I robia sas ačhavdi numa ando 1855 ande Moldova thaj ando 1856 ande Țara Românească, kana e elite kodole vaxtesqe alosarde te ʒan pala e evropake ideje e Iluminismosqe.

  2. 1856–1940

    Slobodipen bi šansenqo

    O ačhavipen e robiaqo andas o slobodipen pe lil, numa na phuv, na khera thaj na drom karing i edukacia. O gindipen e majoritetaqo parudilo but loko. E Rroma sas dikhle sar manuša telutne, thaj i marginalizacia nakhli, praktikes, katar jekh generacia k-e aver.

  3. 1942–1944

    O Samudaripen

    Ando Dujto Lumiaqo Maripen, o režimo kodole vaxtesqo deportisardas ande Transnistria paše 25.000 Rromen, maškar lende sa e familie, čhavorença thaj phurença. Pala o Raporto e Internacionalo Komisiaqo vaš o Studio e Holokaustosqo ande Rumunia, paše e paš lendar mule bokhatar, šilatar thaj nasvalimatar. Kado kotor sas but vaxt garado ande škole.

  4. 1948–1989

    I asimilacia zorasa

    O komunisto režimo na sas les politike socialo inkluziaqe vaš e Rroma. Ande lesqo than, zumavdas te parudel zorasa lenqo traio: dias len zor te ačhen pe jekh than thaj te mukhen pumare tradicionalo meserie vaš i butǐ ande industria. Vaš i čorripen, but čhavorre resle ande khera čhavorrenqe thaj orfelinatura. Kadaja politika kvazi-asimilaciaqi na dias rezultato.

  5. Pala o 1989

    Jekh phari tranzicia

    I demokratia avili, numa i diskriminacia ačhili. But Rroma nas len škola thaj kvalifikacia, ande jekh čorro them, ingerdo but berša bi jekh ćaći strategia dezvoltaciaqi. Aver phure komunisto thema, sar i Polonia, kerde jekh maj lačhi tranzicia. Pala e berša 1990, e šanse te trajis šukares ande Rumunia bi kvalifikaciaqo sas but tikne, vaš kodo but Rroma, thaj vi but čorre Rumùnura, gele avri anda o them te keren butǐ thaj te ažutin pumare familien.

    Si vi Rroma save resle te integrisaren pes thaj te aven len sukceso. Maj butivar, lenqo sukceso si o rezultato e goďaqo thaj e bare zoraqo pumare familienqe, na e publikane programenqo.

So phenel amenqe i historia

E Rroma trajisarde ande robia paše panʒ šel berš, thaj ande palutne šel thaj paš berš nakhle persekucie thaj diskriminacia. Vaš kodo, i situacia but rromane khetanipnasqi adives na šaj del pes numa pe manuša save si ande lende. Ande baro kotor, sikavel i kaliteta e politikenqi thaj e instrumentenqi dine katar e rumunikane thaj evropake autoritetura ande palutne dešberša.

Jekh sikljovno šaj lel medalie te si les jekh lačho sikavno thaj te kerel but butǐ. Bi jekh lačho sikavno, sode talentoso vi te avel, but phares sikljol thaj barjarel pesqe ʒanglimata.

E rromane khetanipena keren so šaj kodole instrumentença save sas dine lenqe. Te si e instrumentura bi zoraqe, vi e rezultatura avena bi zoraqe.

So šaj parudel pes

But inkluziaqe programura ʒi akana ačhile numa promisie. E strategie phende palem čuče ideje anda jekh edicia ande aver, bi detalime planura akciaqe thaj bi te dikhel khonik e rezultatura. Paćas kaj e buča šaj parudon numa te kerdon varesave kondicie:

  • Ćaćo kamipen. E rumunikane thaj evropake autoritetura trebul te kamen ćaćes i inkluzia e Rromenqi, na numa te bifosaren la ande lila.
  • Programura kerde vaš svako khetanipen. So trebul jekhe gavesqe anda Ilfov naj sa kodo so trebul jekhe kartieresqe anda jekh baro foro. I rromani civilo societeta šaj kerel programura vaš svako lokalno khetanipen korkoro.
  • Răbdare thaj kontinuiteta. So keras adives e rromane čhavorrença startosarela te del rezultatura pala 15–20 berš, vaš sa o khetanipen.

Amendar ažukerel: e avutne biš berš avena sar e palutne šel thaj paš, vaj kerdona jekh phurd karing jekh nevo vaxt vaš o rromano khetanipen. Vaš kodo si Baro Drom.